Volledige spoilers
Voor de spoilervrije versie, zie Project Hail Mary.
Phil Lord en Christopher Miller nemen Andy Weirs overlevingsroman en vormen die stilletjes om tot een van de meest visueel heilige blockbusters van de laatste tijd. De cinematografie behandelt wetenschap als religie, de score geeft de film een sonische identiteit die met je mee naar huis gaat, en een gezichtloze alien-pop levert de meest ontroerende vertolking van het jaar.
Hier is iets anders
Je voelt het al binnen de eerste tien minuten. De premisse is bekend genoeg, een man wordt alleen wakker op een schip, de planeet is stervende, hij moet een remedie vinden, en elke andere productie zou zich comfortabel in die formule hebben genesteld. Deze niet.
Het verschil zit in hoe de camera dingen ziet. De cinematografie behandelt de gewone Aarde, een labtafel, een klaslokaal, een raket op een lanceerplatform, met het soort warme, gloeiende eerbied dat je normaal met een kathedraal associeert. De kleurgrading verschuift flashbacks naar iets droomachtigs en licht onwerkelijks, alsof Grace’s herinneringen schilderijen zijn van een wereld waarvan hij niet zeker weet of die nog bestaat. Technologie wordt mooi. Wetenschap wordt heilig.
Dit is het hele betoog van de film, zichtbaar gemaakt. De alledaagse dingen, zonlicht op een gangvloer, studenten die hun hand opsteken, worden de kostbaarste dingen die er bestaan. Elk etherisch, glas-in-lood-achtig shot is de film die fluistert: kijk naar wat we op het punt staan te verliezen. Tegen de tijd dat de ruimte-effecten arriveren, de Astrofaag-migratielijn, het buitenaardse oppervlak van Adrian, het pure lege zwart van Tau Ceti, dragen ze een gewicht dat puur spektakel nooit had kunnen dragen.
De vriendschap die de overhand krijgt
Dan is er Rocky. Een vijfpotige, blinde, spinachtige alien met absoluut geen gezicht, die communiceert via muzikale akkoorden en oververhitte ammoniak ademt. Hij zou niet mogen werken als emotioneel ankerpunt voor een grote studiofilm. Toch maken de stemvertolking van James Ortiz en de terughoudendheid van het effectenteam hem tot het meest beminnelijke personage van het jaar. Rocky is niet schattig op een door-focusgroepen-bepaalde manier. Hij is vreemd en licht verontrustend en volkomen geweldig, en de VFX begrijpt dat geloofwaardigheid belangrijker is dan charme.
Hun eerste ontmoeting is opgezet als een horrorsequentie, elke metalen kraak gemixt om het onbehagen te maximaliseren. Het sounddesign is bijna angstaanjagend, en het verdient de vriendschap die volgt omdat je eerst het gevaar voelde. Kijken hoe vijandigheid smelt tot nieuwsgierigheid, daarna samenwerking, daarna echte liefde is de meest lonende boog die de film te bieden heeft. De score verschuift ermee mee, van gespannen isolatie naar iets warmers en kenmerkenders dan de generieke orkestrale brij die de meeste blockbusters verzuipt.
Ryan Gosling laat het geheel volkomen echt aanvoelen tegenover een green screen. Dat gezegd hebbende, hij verdwijnt nooit helemaal. Hij opereert nog steeds binnen de Gosling-persona, en Grace voelt af en toe meer als een vehikel voor die natuurlijke charme dan als een zelfstandig personage. Sandra Hüller doet iets stilletjes briljants met Eva Stratt, en breekt een personage open dat het boek als koud staal schreef. Haar boog met Grace ontploft tijdens een sequentie op muziek van Harry Styles’ “Sign of the Times.” Op papier voelt het als een gok. In de praktijk is het verwoestend precies. De wereld gaat ten onder. Iemand moet nog steeds de kracht vinden om het te proberen.
De held die het nooit wilde zijn
De niet-lineaire structuur doet meer werk dan je aanvankelijk beseft. Twee tijdlijnen lopen parallel, en het scenario gebruikt ze om de betekenis van wat je ziet actief te verschuiven. Wat in de ene scène als vastberadenheid oogt, leest na de volgende onthulling als wanhoop.
Dan arriveert de cruciale flashback. Grace hoorde nooit op dit schip te zitten. Hij was een lafaard. Hij smeekte om niet te gaan. Stratt liet hem drogeren en met geweld aan boord laden. Zijn geheugenverlies was geen medisch bijeffect, het was zijn eigen geest die de waarheid voor zichzelf verborg.
Dit zou de meest verwoestende beat in de film moeten zijn. Het herkadert alles. Tegen de tijd dat het landt, heeft Plot A het publiek al zijn catharsische roes gegeven, Rocky die wakker wordt, de remedie die werkt, de overlevingscrisis die opgelost is. De emotionele ontlading gebeurde te vroeg, en de lafheidstwist arriveert in een kamer die al uitgeademd heeft. Een struikeling geërfd van de bronroman, die veel meer ademruimte had.
De bromance met Rocky is tegelijk de grootste troef van de film en de meest beperkende factor. Zodra die centraal komt te staan, versmalt het toonbereik. De sulligheid is diep beminnelijk maar werkt als zijwieltjes op een verhaal dat genoeg geloofwaardigheid verdiende om zonder te rijden. Grace’s laatste offer, het schip omdraaien om zijn vriend te redden in plaats van naar huis te gaan, zou je moeten slopen. Het landt. Het had je kunnen verpletteren als het voorgaande uur niet zo zorgvuldig elke scherpe rand had verzacht. Ook de dialoog is soms net iets te brutaal voor een verhaal over letterlijke uitsterving, en schuurt scènes glad die dieper hadden mogen snijden.
Waarom het er toch toe doet
Terwijl ik in de aftiteling zit en kijk hoe Grace, nu ouder, een klaslokaal vol kleine Eridiaanse kinderen lesgeeft die hun mechanische armen opsteken om zijn vragen te beantwoorden, voelt geen van die kritiekpunten alsof ze er nog veel toe doen.
De film liet hoop verdiend aanvoelen. Geen zoetsappige superhero-landing-hoop. Het echte, uitputtende soort dat je alles kost en van je vraagt dat je ervoor kiest ondanks dat je doodsbang bent. Grace doodde de lafaard die hij vroeger was. Het universum beloonde dat, voor één keer.
Dit is een film die het waard is om te zien op het grootste scherm dat je kunt vinden. Waar het over gaat, dat heldendom niet de afwezigheid van angst is maar de beslissing om te handelen terwijl je er helemaal vol van zit, komt nu extra hard aan. In een wereld die op raakt aan redenen om hoopvol te blijven, reikt Project Hail Mary je er een aan en daagt je uit om niets te voelen.
Project Hail Mary is visueel verbluffend, emotioneel gul en structureel slim. Rocky is een all-timer. Waar het tekortschiet is in het vertrouwen op zijn eigen diepgang, de bromance duwt zachtjes het zwaardere verhaal opzij dat de film eronder aan het opbouwen was. Ergens in de kantlijn leeft een moediger versie, en wat we kregen verdient nog steeds zijn einde, verdient zijn hoop, en verdient de plek die het zojuist stilletjes innam tussen de beste sciencefiction van het decennium.
Project Hail Mary: 87/100
Verkende thema’s: Craft vs. Meaning · Externalizing the Internal · Performance and Authenticity · Earned Emotion
Lees de spoilervrije recensie →
