Je vliegtuig stort neer voordat je ooit je eigen naam leert, en het eerste wat je handen vinden is een vuurtoren die alleen in de zwarte Atlantische Oceaan staat, een deur, geen uitleg. Je gaat naar binnen. Een bathysfeer sleurt je omlaag de duisternis in, een krassend filmrolletje speelt de verkooppraatjes van een dode man af, en dan bloeit een verdronken stad op aan de andere kant van het glas. Ik ben BioShock vaker begonnen dan ik kan tellen en die afdaling pakt me nog steeds elke keer opnieuw. Dit is een game die zijn setting behandelt als een betoog in plaats van een decor, en die het betoog wint op vakmanschap alleen.
Een utopie die schiftte
Rapture is een stad op de oceaanbodem, gebouwd door een man die besloot dat de grote mannen van de wereld vrij moesten zijn van God, overheid en de moraal van iedereen. Pure wil, geen ketenen, geen parasieten. Tegen de tijd dat jij opduikt heeft het zichzelf verslonden, en de hele plek staat als een monument voor wat er gebeurt wanneer een prachtig idee echte mensen tegenkomt en met vlag en wimpel verliest.
Wat het laat landen is dat de game geen enkele keer op een zeepkist klimt. Het geeft je een lekkende, prachtige ruïne en vertrouwt erop dat jij die leest. Je komt langs een bevroren balzaal, een winkel die gentherapie verkocht alsof het tandpasta was, een lichaam waar niemand voor terugkwam, en de filosofie stelt zichzelf samen in je hoofd zonder dat een enkel personage pauzeert om je het thema uit te leggen alsof je vijf bent. Die terughoudendheid is zeldzamer dan het klinkt. De meeste games zouden een nier verkopen voor zoveel vertrouwen in hun eigen publiek.
Vertellen door muren en ruis
De audiodagboeken zijn de truc die iedereen daarna kopieerde en die bijna niemand evenaarde. Je trekt een klein recordertje van een lijk, drukt op play, en een stem van voor de val geeft je één klein menselijk ding: een dokter die zichzelf de eerste onvergeeflijke keuze in praat, een moeder die haar buren ziet omslaan, een kunstenaar die zijn ziel te gelde maakt. Rijg er genoeg aan elkaar en je hebt de dood van een beschaving doorleefd zonder dat iemand het je zit te vertellen. De stad vertelt zijn eigen verhaal door wat er is achtergelaten, en jij bent degene die het leest.
De art deco is de andere helft. Rapture is een van de mooiste werelden ooit gebouwd voor een game, en de leeftijd is amper zichtbaar, omdat de stijl vanaf het begin nooit achter realisme aan zat. Water stroomt langs het glas, neon zoemt boven een lichaam dat niemand verplaatste, het hele ding voelt nat en groots en rot. Het is het dichtst dat een game is gekomen bij het gevoel dat ik krijg wanneer ik in de beste production design van de cinema sta.
Waar de naden zichtbaar worden
Ik geef het eerlijke gat toe, want het is de reden dat dit een vijfsterrengame is en geen onaantastbare. Het schieten van moment tot moment is het minst interessante hier. De wapens voelen prima, de plasmiden (bliksem uit je linkerhand, vuur, een zwerm woedende bijen) zijn een echte kick voor een tijdje, en de vijanden waarmee je urenlang vuur uitwisselt zijn meer een leveringssysteem voor de wereld dan een geweldige combat sandbox op zich. Speel het vandaag en het vechten is het deel dat zijn botten laat zien. De wereld doet het zware werk de hele weg door, en de wereld is sterk genoeg om het te dragen, dus het trekt het geheel nooit omlaag. Het houdt alleen een geweldige game ervan af een perfecte te zijn.
Het deel dat ik niet aanraak
Er is een wending ongeveer tweederde van de weg erin. Ik kom er niet in de buurt, want die spoilen zou een gevangenisstraf moeten opleveren, maar hier is de vorm ervan: dit is een van de weinige twists in welk medium dan ook die je niet alleen verrast, hij herkadert alles wat je tot dat punt deed en maakt je er stilletjes medeplichtig aan. Hij gebruikt het simpele feit dat je een game speelt als het daadwerkelijke wapen. De eerste keer dat het me raakte legde ik de controller neer en zat ik gewoon even in het donker. Ga er zo blind in als je fysiek kunt. Dat is de pitch, dat is de hele review, dat is alles.
BioShock is een werk van ideeën dat je genoeg respecteert om ze zelf te laten vinden, verpakt in een wereld zo compleet dat je er jaren nadat je vertrekt nog in blijft rondlopen. Het schieten is de prijs van het kaartje. De stad is waarom je in je stoel blijft zitten.
BioShock (2007): 95/100
Verkende thema’s: Vakmanschap vs. Betekenis · Het interne veruiterlijken · Verdiende emotie
Lees de spoilerreview →